Бахтияр Тунджай Письменное наследие Кавказских албан том 1 (На правах рукописи) баку 2012




НазваниеБахтияр Тунджай Письменное наследие Кавказских албан том 1 (На правах рукописи) баку 2012
страница14/34
Дата публикации14.06.2013
Размер3.59 Mb.
ТипДокументы
www.lit-yaz.ru > История > Документы
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   34

Тörə Bitiqi

^ Книга судебных правил (Судебник)
(Отредактированные и измененные позже места выделены)
Əvəlgi polojenası Törə bitikininq:

Burungisi ki, pampasel etərlər bizni ki, törələri yoxtur.

Ekinçi ki, ne üçün emdi yazdıq, ya kimninq priçinasпndan.

Üçünçi, nışanı küçününq barça törələrninq.

Dörtünçi ki, kimlər törəçilər bolmax kerək.

Beşinmi ki, ne nemədir törə, ya kimgə törə bolmaq, ya tərəni kimgə sımarlamaq kerək.

Altпnçı ki, ne türlü tiyər bolmağa törəçilərgə ya zaxotçalarğa.

Yedinçi, tanıxlar üçün ki, nedir alarnınq inamları.

Sekizinçi, ant üçün ki, ne türlü bolmaq kerək, ya kimgə berilir ant.

Toğuzunçu ki, tiyməstir krisdənlarğa dinsizlər alnına barmağa törəgə.

Onunçı ki, xaysı bitiklərdən yığdıq, ya xaysı millətlərdən aldıq törələrni.

Burungisi ki, pampasel etərlər bizni ki, törəsi yoxtur

Haybatlı ari vartabedninq yasağanı bu Törə bitikini xoltxasından Sdepannos gatoğigosnпnq barça ermenilikninq.

Əvəlgi toxtalmaqı da başlanmaqı barça törə bitiklərininq. Basta yazar anınqkibiklərə cuap ki, bizni pambasel etərlər ki, yoxtur bizdə törə.

Ari Cannınq şnorkundan hadirləndik yazmağa törələr bitikini.

Əvəl cuvap berəlik alarğa ki, pambasel etərlər Krisdosnunq törəsini ki, törə yoxtur ermeni krisdanlarda. Zera köplər bardır ki, maxtarlar özgə dayfanınq törələrini ki, könü törələri bar. Kimlər ki bu işni sözlərlər, kendiləri könü törədən tayıptırlar da özgələrni də klərlər taydırmağa, yenqil esli adəmilərni.

Burungi cuvap alarga munu berirbiz ki, Tenqri əvəldən adəmininq tarbiyatına toxtattı tanımağa könülüknü. Anınq üçün dinsizlərninq doktorları toxtatıp törə xoydular ki, kim ki bolvanlarğa yaman aytsa, ölümlü bolğay, da kim ki atasına xol uzatıp urgay, xolun keskəylər. Xaytıp Movses kendi törəsinə arttırdı bu işninq törəsini, alıp əvəlgi törədən: kim ki atasına u anasına yaman aytsa, ölümlü bolğay. Xaytıp surp Avedaranı Biyimiz Krisdosnınq barça törələrninq tügəllikidir, anınq üçün buyurur: «Işitinqiz ki, aytıldı Eski Törədə bu türlü, yoxesə men sizgə Yənqi buyurumen bu türlü da berkitirmen Eskini Yənqi bilə, berip sizinq yaxşı erkinqizgə aytпp: sövgəysiz sizinq sınqarnqıznı, necik sizinq boyunquznu”.

Ekinci, həlbəttə, yaxşı erkinə berir adəmininq barça yaxşılıxın xılımağa, xaysın ki, toxtatır ki, bizim erkimizdədir ki, barça adəmilər bilə könülük bilə barmağa. Ol səbəp bilə ne Avedarannı yazıp, xoymadılar əvəldən, yoxesə söz bilə ayttılar.

Ekinçi. Krisdos keldi da övrətti tügəl törə tügəl adəmilərgə, da kləmədi toxtamağan Adəmilərgə bitik bilə berməgə. Anınq üçün ögüt berir surp Awedaranda ki, barışkay kendininq zaxoçası bilə, törəgə kelmiyin. Dağı da Krisdos yarğuçununq manisi bilə alani etti surp Awedarandan ki, barça, kimsə kimgə borçlu esə, tölöv etkəy yaxşı könqüldən, yaxşı es etip, zera adəmininq esi kendininq yarğuçudur. Munqar oğşaş barça yarğu işlərini esləmək kerək. Bu türlü Krisdos buyurur Avedaranda şafarnınq manisini, egər anпnq egirlikini taptı esə əvəldən, sonqra maxtadı anınq usunu ki, yarlıxap etti ol egirlikni kendininq eyəsinə, xaysı bilə ki kirmədi törəninq alnına sağış berməgə. Körgüzür ki, tiyişlidir yarğu bolmağa, yoxesə mağtamax bilə üvrətir ki, çarə bar esə, suxlanmasın yarğuga barmağa. Munqar oxşaş hrajarel etər surp Avedaranda törə etməgə anqar ki, xoltxa etti Krisdostan ki, ayt xardaşıma ki, üləşkəy menim bilə atamnınq oçiznamın. Oşta eki türlü bardır sizdə səbəp: adəmilik tarbiyatından da törədən, mani, ne üçün suxlanç bolursiz özgələrninq törəsinə? Mundan övrənip, aytır arakəl Boğos ki, heç sizdə könü törə yoxtur, ne üçün siz kendinqizgə xısxa u egirlik etməgə xoymassiz, yoxesə siz xısxa u egirlik etərsiz tügül özgələrgə, yoxesə xardaşlarğa da.

Üçünci. Kləmədi Tenqri berməgə yazğan törə ki, bolmağay prezmuşenadan könülüktə bolğaybiz, yoxesə süvük bilə, yarlığamax bilə saxlağaybiz künülüknü u yazmağan törəni hər zamanda.

Dörtünçü ki, yetkincə Tenqri yöpsündü Törəni, u proroklarnı, u Avedarannı, necik ki yaxşı urlux bolğay canımızğa, da bu türlü könülük bilə də etməgə yarğularnı. Beşinci ki, Törə, u proroklar, u Avedaran teşkirilməstir, yoxesə törə prezmuşenadan teşkirilir uluslarda u millətlər arasına. Anınq üçün boş etər Tenqri ki, uslular tergəp baxkaylar, ne türlü işesə, anqar körə etkəylər yarğunu. Altпncı ki törədə prezmuşenadan antka tüşər, da Biyimiz Krisdos tıyar ant içməkni, klər ki, biz könü krisdənliktə tirilgəybiz ki, könü könü bolğay, egri egri bolğay.

İkinci. Nə üçün indi və hansı səbəbdən yazdıq.

Dağı da ne üçün emdi klədik yazmağa törələrni, ya ne səbəptən teprəndi esimiz bu işkə. Egər ki yazdıq esə əvəlgidə ki, kerəkimiz dügül edi yazğan törə berilməgə Tenqridən, yoxsa köp kez işittik panbas özgə milləttən ki, yoxtur krisdanlarda törə. Kim ki munu aytır, bilməsti ari bitiklərninq küçüni. Munınqki yaman sağıştan 2 türlü yamanlıx toğar: 1, ya sağışlar edi, ki törəni xoygan essiz edi; 2, ya kləməs edi ki, könülük bolğay edi adəmilər arasına dünyada.

2-inçi ki, ol biliklikni ki, tarbiyatımızdan bar edi, yamanlıx söndürdü, da tügəl yaratılğan adəmini yarımdıx etti, da sövüknü u şağavatnı körəlməsizlik xapanel etti.

3-ünçi, bu vaxtlarda erinçəkliktən üvrənməg kləməslər Eski u Yənqi Törələrni ne markarelərdən, ne Avedarandan ki, bolğaylar edi ari bitiklərninq küçündən bilməgə könü törəni. Anınq üçün klədik bu Törə bitiki bilə oyatmağa alarnı, necik kimsəni yuxudan.

4-ünçü, bu vaxtlarda biliklik eksildi, ki biliklik bolsa edi, bolur edik sınap u tanqlap zəmanəsinə körə; anınq üçün yöğdıq barça milləttən u uluslardan, da yazıp ta berkittik oxşaş Eski u Yənqi Törələrgə, ne türlü proroklar xoydı da Avedaran buyurdu. 5-inçi ki, bu zamanda Ari Can ızyavit etməs, necik Soğomon u Taniel vaxtına, ya necik Gorıntos kerməninə, ya özgə uluslarda ki, könü Törə etərlər edi. Zera Ari Can edi körgüzücü alarnınq yürəkinə, anınq üçün suxalanc dügüllər edi yazğan törələrgə. Necik surp arakellər kləmədilər yazıp berməgə surp Avedarannı əvəldən, yoxsa sözləri bilə inandırıp xaytardılar, da andan sonqra suxlandılar yazmağa, alay ox törəni də yazıp xaldırmadılar, zera alarnınq

dağın özgə ulu sağışları bar edi xaytarmaxlıx üçün, yoxsa pokoy berdilər Eski Törə bilə, da kermənlrninq obıçayı bilə, da ari bitiklərninq kücü bilə törələrin etməgə. Yoxesə bu zamanda barçadan keri tüştük. Bu səbəptən prezmuşena yazıp xoyduq törələrni.

^ 6-ınçı ki, yarğununq işi ant bilə tügəllənir, evet ki, Tenqridən buyurulmadı ant içməgə. Yoxesə yamanlıx artıptır bu zamanda, a krisdanlar tügül ki yalğız yarğu alnına ant içər, yoxsa hər yerdə hər kez heç nemədən, da anınq bilə Xutxaruçumuznunq buyruxun heç etərlər, da biz klədik ki, Tenqrininq boyruxun heç etkənlərgə törə u ganunk berkitip xoydux yarğuda.

7-inçi ki, bolmamaxı üçün törəninq barmağaylar özgə millətninq törəsinə, necik buyurur edilər markarelər ki, yoxmıdır Tenqri Israyel arasına ki, bolvanlarga barırlar, xaysın ki, arakellər də anı tabalap aytırlar ki, tiyməstir krisdanlarğa özgə millətninq alnına yarğuğa barmaga.

8-inçi, körərbiz emdigi vaxtta ki, bardır axpaşlar, vartabedlər, kahanalar, biylər, başketxoyalar ki, yüz körüp, u orunc alıp, da biliksizliktn könü yarğunu egri etərlər. Anпnq üçün köptən az yazıp xoyduq Törə bitikində ki, bolğay ögüt u toğrulux anınq kibiklərgə.

9-unçu ki, yaratılğan tarbiyatımız dayma unutuçudur yaxşılıxn köp türlü can u ten günahından. Həlbət, kləsək yarğunu toğru etməgə, vaxtında unutup yamqılırbiz, andan sonqra poşman bolup, sağışka tüşərbiz ki, alaymıdır yoxsa alay dügül. Anпnq üçün ki, bu türlü xıyınlı sağış bolmağa, anınq üçün yazıp xoyduq törə bitikini, hər vaxt, xolumuzğa alıp, esləgəybiz törəmizni da körgüzgəybiz özgə millətkə ki, dayma törələrimizni ari bitiklərdən etərbiz ki, sözləri bolmağay bizni tabalamağa.

10-unçı, xaçan ki adam yaratıldı ürdü da berdi anqar Biy Tenqri Ari canıпnq şnorhkın. Ol şnork, necə bardı ilgəri, adəmilər üsnə arttı, da, xaçan ki xaytıp yazıxka tüştülər, ayttı Tenqri: «Xalmağay menim canım adəmilərdə, zera can yergəsindən tengə xayttılar. Xaçan ki Krisdos keldi dünyağa, ol Ari Cannı yənə berdi adəmilərgə da can yarğusun, xaysı ki surp Avedarandır da ganunk, zera bilir edi Biyimiz Krisdos ki, dünya adəmiləri prezmuşena dünya yarğusun yararlar edi. Tiyəsidir emdidən sonqra bitik bilə yöpsünməgə törələrni, tanqlap barça ari bitiklərdən.

11-birinci ki, bilgəylər yarğucılar Törə bitikindən toğru yarğu etməgə, bilip ki, kendiləri də turmaxtırlar köktəgi yarğucununq alnına yarğuğa.

12-nci, kimlər ki törninq alnına kelirlər, xorxu keçirgəylər, anınq üçün ki, xaçan adəmilər alnına bolmaslar egrini könü etməgə, həlbət, köp türlü söz bilə cəht etərlər yarğucunu aldamağa, ne türlü bolsarlar köktəgi yarğucununq alnına turmağa ki, barça yapuxlarnı kərər ki, anınq alnına kimsə aldamax bilə bolmas könü bolmağa, yoxsa könülük bilə tergöv bolsar?

Oşta bu 12 türlü başişlər biri birinə baylap, səbəp xoyarbiz Törə bitikinə oxşaş surp arakellərgə, xaysı ki Biy Tenqridən yarğucular berildilər dünyağa, da xaytıp Ari Can bilə toğurdular hajrabedlərni u vartabedlərni, ari yıxövnünq yarğuçuların. Zera bu 12 tügəl san haybatlandı barça dünyağa, zera bu 2 altıdan toğdular, da bu 6 san dünyaninq yaratılğanınınq künləridir, da ölçövüdür adəmininq 6 teprənişininq, da sanıdır adəmilikninq tarbiyatınıq.

Dağı da bardır köp türlü haybatlıq ki, bu işlərninq ari bitiklərdə. Dağı da oxşaştır 12 nahabedlərninq pokolenasına Israyel oğlanlarınınq, xaysılarına ki, berildi Tenqridən yazılğan törə Movses xoluna.

^ Anınq üçün bu 12 türlü başişlər bilə tügəllərbiz Törə bitikini.

Dağı da ne səbəp boldı bizgə ki, başladıq bu Törələrni yazmağa?

Köp vaxttan beri ulu sağışta edim bu Törə bitiki üçün ki, hər kez bizni tabalarlar edi bizim xom da, özgə dayfa da. Dağı da hörmət xoyup bizgə bu iş üçün sövüklü ari bitiklərninq şəgerti Boğos vartabed köp türlü hörmətli - hörmətli sözlər bilə, da menbolmadım üstümə almaga, mahana etip menim biliksizlikimni da tenimninq tıncsızlıxını, da sağış ettim ki, xoltxa etkiy edim özgə küclü ari vartabedlərdən, zera bar edilər köplər ol vaxtta atlı - çuvlu pilisopalar.

Evet ki, bilip menim cınsımnınq bizminlikini, kləmədim kimsəni bu işkə keltirməgə. Yoxsa asrı tanqlar edim ki, arakellər u belgili ari atalar munınqki ulu işninq xayğusuna bolmadılar.

^ Evet ki, xaytıp boldı səbəp bu Törə bitikini yazmağa hörmət xoyğanından bizgə der Sdepanos gatoğiqosnınq barça ermenilikninq, bir də, eki də bizdən xoltxa etti, da men mahana ettim menim biliksizlikimni da köp kez tartındım bu iştən.

Xaçan ki artıxsı xoltxa etti, men də üstümə aldım menim miskinlikim bilə, bilip ki, tiyəsidir hnazant bolmağa duxovnıy buyruxka. Egər ki, Tenqridən esə bu yaxşı sağış da tügəllənsə anınq onqarmaxı bilə, asrı yaxşı; a egər tügəllənməsə menim başlağanım, özgə ari atalar, tügəlləp, başka çıxargaylar. Zera əvəl əvəldən barça ustalıq tügəl, bir adəmidən başlanıp, da andan tügəlləndi, yoxesə köplərdən, zera, azdan köptən tapıp, biri birinə keltirip, biriktirdilər barça ustalıqnı. Xaytıp esimə aldım ki, Biyimiz Krisdosnınq yarğusuna barasımen, ol ki, yüz körməs, ne orunc almas, anınq üçün tiyişlidir manqa yazmağa xolum bilə Tenqrininq yarğusununq oxşaşın. Bolmağay kimsə tabalağay aytkan sözümnü. Egər kimsə biliksiz esə, övrənsin, a egər tügəl övrəngən esə da munda nemə eksik tapsa, kendi tügəlləsin. 2 yartın yaxşı könqüllərni yöpsünürbiz sövük bilə».
Русский перевод

(Автор перевода: А. Гаркавец)

^ Начальные положения Судебника

Первое, о тех, которые злословят, что у нас нет законов.

Второе, почему мы теперь написали, и кто тому причиной.

Третье, о замечательной силе законов.

^ Четвертое, какие люди должны быть судьями.

Пятое, что такое суд, на кого возлагается суд, или кому следует вверять суд.

Шестое, как следует вести себя судьям и тяжущимся.

Седьмое, о свидетелях, каково к ним доверие.

^ Восьмое, о присяге, какой она должна быть, и кому назначается присяга.

Девятое, о том, что христианам не подобает обращаться в суд неверных.

Десятое, из каких писаний мы выбрали, или у каких народов мы взяли законы.

Первое, о тех, которые злословят, что у нас нет суда

^ Этот Судебник был составлен достославным святым вартабедом по просьбе католикоса всех армян Степана.

Изначальное установление и начало всех законоуложений.

^ Вначале он отвечает тем, которые злословят о нас, что у нас нет законов.

К написанию книги законов мы были подготовлены по милости Святого Духа. Прежде всего ответим тем, которые злословят о Христовом законе, что суда у (2v/157v) армянских христиан нет. Ибо много таких, которые хвалят законы других наций, что у них есть истинные зако(

ны. Те, кто говорят это, уклонились от истинного права сами и других, легкомысленных людей, стремятся ввести в заблуждение.

Первое, что мы им ответим, это то, что Бог изначально заложил в природе человека стремление к справедливости. Посему доктора язычников определили и установили закон, что если кто(нибудь оскорбит идолов, должен умереть, и кто поднимет руку на отца и ударит, пусть ему отсекут руку. Также Моисей в своем законе ужесточил закон по этому делу, взяв из прежнего закона: кто оскорбит своего отца и свою мать, подлежит смерти. Также и святое Евангелие Господа нашего Христа, являясь завершением всех законов, повелевает поэтому: «Послушайте, что сказано в Старом Законе такто. А я вам в Новом повелеваю так(то и Старый утверждаю Новым, отдавая на вашу добрую волю, говоря: любите ваших ближних, как самих себя».

Второй, конечно же, предоставляет доброй воле человека вершить всяческую добродетель, устанавливая, что в нашей воле поступать со всеми людьми по справедливости. По этой причине и Евангелие вначале не изложили письменно, а проповедывали устно.

Второе. Христос пришел, и учил людей всех вместе закону вообще, и не хотел людям, которые еще не имели твердых убеждений, дать закон на письме. Потому в святом Евангелии он наставляет, чтобы мирились с соперниками по пути в суд. Притчей о судье в святом Евангелии Христос объясняет, что каждый, кто кому-нибудь должен, обязан возместить долг по доброй воле и по справедливости, хорошо рассудив, ибо судьей человека является его собственное сознание. Подобно этому следует разрешать все судебные дела. Так учит Христос в Евангелии и в притче об управителе: хотя сначала он нашел его нечестным, но потом похвалил за ум, что достойно признался в нечестности своему хозяину и благодаря этому не предстал перед судом для дачи отчета. Он показывает, что судиться нужно, но похвалою учит, что, если можно, пусть не стремятся обращаться в суд. Подобным образом в святом Евангелии Он отказывает в суде тому, кто просил Христа: «Скажи брату моему, пусть разделит со мной наследство отца моего». Вот вы имеете двойное основание, естественное и законное, тем не менее, почему вы жаждете суда других? Заключая из этого, апостол Павел говорит, что истинного суда нет в вас самих, вот почему вы не подвергаете лишениям и несправедливости самих себя а притесняете и обижаете не только других, но и братьев.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   34

Похожие:

Бахтияр Тунджай Письменное наследие Кавказских албан том 1 (На правах рукописи) баку 2012 iconЗемля ноа баку-Нахичевань-Ленкаран-Баку (3н/4д)
Вылет из Баку в Нахичевань. Прибытие в Нахичевань рейсом из Баку. Трансфер из аэропорта в город. Размещение в гостинице. Обзорная...

Бахтияр Тунджай Письменное наследие Кавказских албан том 1 (На правах рукописи) баку 2012 iconНациональная юридическая академия на правах рукописи Бехруз Хашматулла удк
Охватывают значительную часть человеческой жизни и практики, они отображаются в различных емких

Бахтияр Тунджай Письменное наследие Кавказских албан том 1 (На правах рукописи) баку 2012 icon«Синие горы Кавказа» в жизни и творчестве М. Ю. Лермонтова»
«кавказских» страниц биографии Лермонтова, произведений о Кавказе, причин войны России с горцами на Кавказе и ее затяжного характера,...

Бахтияр Тунджай Письменное наследие Кавказских албан том 1 (На правах рукописи) баку 2012 iconПравила подготовки рукописи к изданию самара
Самарском государственном техническом университете. Дана характеристика видов вузовских изданий. Представлены порядок прохождения...

Бахтияр Тунджай Письменное наследие Кавказских албан том 1 (На правах рукописи) баку 2012 iconТребования к компьютерному набору рукописи, представляемой в издательство
Рукопись на бумажном носителе должна строго соответствовать рукописи на магнитном носителе. В тексте не должно быть рукописных исправлений,...

Бахтияр Тунджай Письменное наследие Кавказских албан том 1 (На правах рукописи) баку 2012 iconАзербайджан
В главном управлении полиции города Баку сообщили, что в ходе оперативных мероприятий, проведенных сотрудниками полиции Сабунчинского...

Бахтияр Тунджай Письменное наследие Кавказских албан том 1 (На правах рукописи) баку 2012 iconМонография (на правах рукописи) Издание второе, переработанное и...
Ты ощущаешь её, когда работаешь, идёшь в церковь, когда платишь налоги. Целый мирок, надвинутый на глаза, чтобы спрятать правду

Бахтияр Тунджай Письменное наследие Кавказских албан том 1 (На правах рукописи) баку 2012 iconНаблюдения нло в СССР выпуск I на правах рукописи
Некоторые люди предпочитают оставаться в узком кругу уже существующих понятий, считая все новое парадоксальным. Так было во все времена:...

Бахтияр Тунджай Письменное наследие Кавказских албан том 1 (На правах рукописи) баку 2012 iconБюллетень новых поступлений за сентябрь-декабрь 2012 г
Что нам известно о грязевых вулканах? = What do we know about mud volcanoes? / Алиев Ад. А., И. С. Гулиев, А. А. Фейзуллаев; Нац...

Бахтияр Тунджай Письменное наследие Кавказских албан том 1 (На правах рукописи) баку 2012 iconМатюшина Елена Александровна мбдоу дс №15 «Брусничка» г. Полярный...
Знакомство детей на занятиях с правами, отражённых в Конвенции ООН о правах ребёнка



Образовательный материал



При копировании материала укажите ссылку © 2013
контакты
www.lit-yaz.ru
главная страница